Exellens scaccarii Scientia

สวัสดีปีใหม่ ๒๕๐๑

ป๋วย อึ๊งภากรณ์

มกราคม ๒๕๐๑

 

Exellens scaccarii Scientia

เขียนเมื่อสิงหาคม ๒๕๐๕

ตีพิมพ์ใน วันสถาปนากรมสรรพากร ครบรอบปีที่ ๔๗
(๒ กันยายน ๒๕๐๕)

 

 

 

“Non enim in ratiociniissed in multipliibus iudiciis excellens scaccarii scientia consistit”

สุภาษิตการคลังข้างต้นนี้ มีอายุกว่า ๘๐๐ ปีมาแล้ว ผู้รู้ท่านถอดเป็นความได้ดังนี้

“วิทยาการคลังอันประเสริฐ เป็นเรื่องของการวินิจฉัยตัดสินประเด็นต่างๆ หาใช่เป็นเรื่องการทำบัญชีอย่างเดียวไม่”

การคลังก็เหมือนกับการบริหารกิจการอื่นๆ ทั้งราชการและเอกชน ต้องอาศัยข้อเท็จจริงเป็นหลัก เพื่อให้ทราบได้แน่ชัดว่า เรื่องราวเป็นอย่างใด ปัญหามีอะไร ครั้นแล้วจึงนำปัญหาเหล่านี้พิจารณาวินิจฉัยเพื่อชี้ขาดว่า ควรจะกระทำประการใดหรือไม่

ผู้ที่เป็นเจ้าของสุภาษิตข้างต้น นัยว่า เป็นเสนาบดีว่าการคลังในสมัยโบราณ ท่านจะได้กล่าวถ้อยคำนั้นๆ ในกาละและเทศะอย่างใดไม่ปรากฏ แต่เป็นที่น่าสังเกตว่า ท่านย้ำถึงการวินิจฉัยปัญหา เห็นจะเป็นเพราะท่านเป็นผู้ใหญ่ ท่านอาจต้องการให้เจ้าหน้าที่ผู้ใหญ่ของท่านพยายามช่วยพิจารณาปัญหาด้วย มิใช่จะแสดงข้อเท็จจริงอย่างเดียว
ก็เป็นได้

แท้จริงในการปฏิบัติราชการคลัง เจ้าหน้าที่ผู้ใหญ่จะสามารถวินิจฉัยปัญหาได้ถูกต้องแม่นยำ ก็ต้องอาศัยข้อเท็จจริงเป็นหลัก ถ้าข้อเท็จจริงปรากฏเป็นข้อเท็จเสียมากกว่าข้อจริงแล้ว ถึงจะวินิจฉัยปัญหาด้วยความสุขุมคัมภีรภาพสักปานใด ก็จะเป็นช่องทางให้ผิดพลาดได้ง่ายนัก

การรวบรวมข้อเท็จจริงนั้น ย่อมมีความสำคัญดังกล่าว และมักจะเป็นหน้าที่ของผู้น้อยหรือเจ้าหน้าที่ชั้นกลาง แต่ในทางปฏิบัติ การที่จะแยกเรื่องข้อเท็จจริงออกเสียจากการวินิจฉัยเด็ดขาดนั้น ย่อมเป็นไปไม่ได้ แม้ผู้น้อยจะมีหน้าที่หนักไปในด้านข้อเท็จจริง ผู้ใหญ่จะหนักไปในด้านนโยบายก็ตาม ผู้น้อยก็ต้องวินิจฉัยปัญหาอยู่บ้าง และผู้ใหญ่ก็ต้องพิจารณาข้อเท็จจริงกล้ำกันไป

ในโอกาสที่กรมสรรพากรจะจัดให้มีการฉลองวันสถาปนาครบรอบปีที่ ๔๗ ในวันที่ ๒ กันยายน ๒๕๐๕ ผมในฐานะที่เป็นเพื่อนข้าราชการในกระทรวงการคลัง ใคร่จะขอน้อมอำนวยพรมาแด่ท่านที่สังกัดกรมสรรพากรทั้งผู้ใหญ่และผู้น้อยทุกท่าน ขอให้เพียบพร้อมด้วยสุขุมวิจารณญาณ ใช้สติปัญญาความสัตย์สุจริตธรรม สามารถวินิจฉัยประเด็นนโยบายพิจารณาข้อเท็จจริงตลอดจนการบัญชีนานัปการ ปฏิบัติราชการให้ได้ผลดียิ่งๆ ขึ้น อันจักเป็นสิริมงคล นำความจำเริญสุข ลาภ และยศ สู่ท่านทั้งหลายตลอดจนครอบครัวของท่าน เทอญ