ความคิดและอุดมการณ์


อาจารย์ป๋วยแสดงความคิดและอุดมการณ์ไว้ทั้งการพูดและการเขียนเป็นจํานวนมากท้ังภาษาไทย และภาษาต่างประเทศ งานที่ถือว่าสะท้อนความคิดในทุกๆ ด้าน ทั้งด้านสังคม เศรษฐกิจและการเมืองโดย มีจุดร่วมคือ ความเป็นธรรมในสังคมและการดํา ารงชีวิตที่มีคุณภาพและเป็นที่พึงพอใจ คือ คุณภาพแห่ง ชีวติ ปฏิทินแห่งความหวัง จากครรภ์มารดาถึงเชิงตะกอน







ข้อเขียนเรื่อง คุณภาพแห่งชีวิต ปฏิทินแห่งความหวัง จากครรภ์มารดาถึงเชิงตะกอนนี้ อาจารย์ป๋วยเขียนครั้งแรกเป็นภาษาอังกฤษเสนอต่อที ่ประชุมคณะกรรมการที่ปรึกษาการพัฒนา เอเชียตะวันออกไกล (Southeast Asian Development Advisory Group-SEADAG) ในปี พ.ศ. 2516 มีความดังนี้



ต่อมาท่านจึงได้แปลเป็นภาษาไทยและขยายความ ดังที่แสดงไว้ข้างต้น

แนวความคิดด้านการคลัง


อาจารย์ป๋วยเคยกล่าวถึงแนวความคิดด้านการคลังไว้ว่า



แนวคิดทางเศรษฐศาสตร์การเมือง


ปรีชา เปี๋ยมพงศ์สานต์ เขียนถึงอาจารย์ป๋วยว่า



แนวคิดด้านการศึกษา


อาจารย์ป๋วยพูดถึงการศึกษาไว้ว่า



อุดมการณ์ทางการเมืองและสังคม





อาจารย์ป๋วยยึดมั่นมาโดยตลอดในความเป็นธรรมในสังคม การมีสิทธิเสรีภาพในการพูด การเขียน การคิด การแสดงออกในทางที่ถูกที่ควรและการให้คนส่วนใหญ่ในสังคมมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น แต่ตลอดเวลานับแต่ ปี 2491 เป็นต้นมาประเทศไทยยังไม่มีประชาธิปไตยที่แท้จริง วันที่ 17 พฤศจิกายน 2514 จอมพล ถนอม กิตติขจร ผู้ซึ่งอาจารย์ป๋วยให้ความเคารพนับถือได้ทำาการรัฐประหารตนเองเพื่อให้ มีอำานาจเบ็ดเสร็จในการบริหารประเทศ ทำให้ท่านผิดหวังอย่างมากจนไม่อาจทนนิ่งเฉยได้ จึงเขียน จดหมายฉบับประวัติศาสตร์ขึ้นเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2515 ใช้ชื่อ นายเข้ม เย็นยิ่ง ที่เคยใช้เป็นชื่อรหัส สมัยเป็นเสรีไทย ถึงผู้ใหญ่บ้านชื่อ ทำานุ เกียรติก้อง (จอมพล ถนอม กิตติขจร) คัดค้านการยึด อำนาจเรียกร้องให้คืนอำานาจให้แก่ประชาชนโดยเร็ว

จดหมายดังกล่าว แม้จะเป็นการทวงถามและวิงวอนขอกติกาหมู่บ้านคืน แต่ก็เท่ากับการท้าทาย ผู้มีอำนาจ ทำให้อาจารย์ป๋วยถูก ติดตามความเคลื่อนไหวมากขึ้น อีกทั้งมีคนผสมโรงยุให้รัฐบาลลงโทษ ทางวินัยฐานเป็นข้าราชการที่อาจหาญเขียนจดหมายดังกล่าว ท่านจึง ตัดสินใจลาออกจากราชการก่อน เกษียณอายุในปี 2515