จดหมายเหตุป๋วย: เอกสารต้นฉบับลายมือ


1 ผู้หญิงในชีวิตของผม-แม่

ข้อเขียนของอ.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ กล่าวถึงแม่ นางเซาะเซ็ง แซ่เตียว (ประสาทเสรี) (2427-2481) ในแง่มุมต่างๆ ได้แก่ ประวัติส่วนตัวของแม่ นิสัยของแม่ การอบรมลูก ปัญหาเศรษฐกิจของแม่ คาถาของแม่ ได้แก่ความมานะเด็ดเดี่ยว ความรักอิสระและเสรีภาพ ความซื่อสัตย์สุจริต ความเมตตากรุณา

บทความชิ้นนี้เขียนขึ้นในเดือนมิถุนายน 2516 ตีพิมพ์ครั้งแรกในหนังสือ สันติประชาธรรม (2516) ต่อมาได้รวมเป้นส่วนหนึ่งของหนังสือ เหลี่ยวหลังแลหน้า ซึ่งเขียนขึ้นในโอกาสที่อ.ป๋วย อายุครบ 60 ปี

 

2. ทางออกของไทยหลังสงครามอินโดจีน

เมื่อนายสงวน นิตยารัมพงษ์ เมื่อครั้งเป็นบรรณาธิการหนังสือ มหิดลสาร มหาวิทยาลัยมหิดล ได้เขียนจดหมายถึงอ.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ขอให้เขียนบทวิเคราะห์เรื่อง “ทางออกของไทยหลังสงครามอินโดจีน” เพื่อตีพิมพ์ในหนังสือมหิดลสาร  เนื่อหาในบทความเป็นการแสดงความคิดเห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับจีน และเวียดนามเหนือ ภายหลังสงครามอินโดจีน นอกจากนั้นยังกล่าวถึงการเอาตัวรอดจากการถูกชาติอื่นคุกคามว่า ไทยใช้วิธีนโยบายการต่างประเทศเป็นเอก นโยบายการทหารเป็นรองมาโดยตลอด ซึ่งก็เป็นวิธีการที่เหมาะสมดีอยู่แล้ว ส่วนอันตรายภายในประเทศ คือ ปัญหาผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์นั้น การแก้ไขควรทำให้ถูกจุด คือแก้ไขระบบราชการ บริหารให้ราษฎรอยู่ดีกินดีขึ้น และช่วยตัวเองได้  ต่อมาบทความชิ่นนี้ได้รับการตีพิมพ์ในหนังสือ เสียชีพอย่าเสียสิ้น

3. จดหมายของนายเข้ม เย็นยิ่ง

จอมพล ถนอม กิตติขจร ได้ทำรัฐประหารรัฐบาลของตนเองในเดือนพฤศจิกายน 2514  และได้มีการฉีกรัฐธรรมนูญ 2511 ที่ใช้เวลาร่างร่วม 10 ปี ยุบสภาผู้แทนราษฎร แล้วจัดตั้งสภาบริหารคณะปฏิวัติขึ้น  การกรำทำดังกล่าวเป็นการย้อนกลับไปหายุคที่จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ได้กระทำเมื่อปี 2501 อ.ป๋วย เป็นผู้หนึ่งที่ไม่เห็นด้วยกับการกระทำดังกล่าวได้เขียน “จดหมายของนายเข้ม เย็นยิ่ง เรียน นายทำนุ เกียรติก้อง ผู้ใหญ่บ้านไทยเจริญ” กุมภาพันธ์ 2515 อ.ป๋วย เลือกใช้นามปากกา “นายเข้ม เย็นยิ่ง” ซึ่งเป็นชื่อที่ท่านใช้ในการปฏิบัติง่านเสรีไทยในระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2 ในจดหมายฉบับดังกล่าว อ.ป๋วย คัดค้านการรัฐประหารและยกเลิกรัฐธรรมนูญ โดยคาดการณ์ถึง ผลที่อาจเกิดขึ้นต่อการเปลี่ยนแปลงการปกครองครั้งนี้ในฐานะที่เป็นบุคคลหนึ่งของสังคม อีกทั้งยังเสนอหลักการในการปกครองสังคมคือ หลักประชาธรรมซึ่งให้ความสำคัญที่สิทธิเสรีภาพของประชาชนโดยเสรี เพื่อให้เกิดการพัฒนาสังคมในด้านต่างๆ

จดหมายฉบับนี้ได้ตีพิมพ์ครั้งแรกในนิตยสาร  เศรษฐศาสตร์สาร ฉบับ ชาวบ้าน (ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 มีนาคม 2515) และได้มีการตีพิมพ์ฉบับภาษาอังกฤษลงในนิตยสาร Far Eastern Economics Review 77 (16 Septenber 1972)  ปฏิกิริยาต่อจดหมายฉบับนี้มีหลากหลาย โดยผู้หนึ่งที่ไม่เห็นด้วยคือ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช โดยอ้างว่าอ.ป่วย ไม่ได้เขียนจดหมายฉบับนั้น ทำให้อ.ป๋วย ต้องเขียนชี้แจงต่อมา ถึงความเป็นมา และวัตถุประสงค์ในการเขียน “จดหมายของนายเข้ม เย็นยิ่ง” ลงวันที่ 22 พฤษภาคม 2515

4. บันทึกประชาธรรมโดยสันติวิธี

บทความชิ้นนี้เป็นการบันทึกเหตุผลที่ “นายเข้ม เย็นยิ่ง” ต้องเขียนจดหมายถึง “นายทำนุ เกียรติก้อง” นอกจากนี้ยังได้กล่าวถึงความสำคัญของสันติวิธี และเสนอวิธีการทางสันติที่จะทำให้เกิดสิทธิเสรีภาพของประชาชนทางด้านการเมืองดังส่วนหนึ่งของบทความว่า

“ ถ้ายึดมั่นในหลักประชาธรรมแล้ว ไม่มีวิธีอื่นใดเพื่อได้มาซึ่งประชาธรรมนอกจากสันติวิธี…  การใช้อาวุธขู่เข็ญประหัตประหารกันเพื่อประชาธรรมนั้น แม้จะสำเร็จ อาจจะได้ผลก็เพียงชั่วครู่ชั่วยาม จะไม่ได้ประชาธรรมถาวร  เมื่อฝ่ายหนึ่งใช้อาวุธแล้ว อีกฝ่ายหนึ่งแพ้ ก็ย่อมคิดใช้อาวุธโต้ตอบ  เมื่ออาวุธปะทะกันแล้ว จะรักษาประชาธรรมไว้ได้อย่างไร……ประชาธรรม คือธรรมเป็นอำนาจไม่ใช่อำนาจเป็นธรรม…  ประชาธรรมย่อมสำคัญที่ประชาชน  ถ้าประชาชนส่วนใหญ่ไม่ต้องการประชาธรรม ก็ย่อมไม่มีทางที่ใครจะหยิบยื่นให้”

บทความชิ้นนี้มีอยู่ 2 ร่าง ต่อมาได้นำมาตีพิมพ์ครั้งแรกในหนังสือ สันติประชาธรรม (2516)

5. เสียชีพอย่าเสียสิ้น

บทความชิ้นนี้ เป็นการกล่าวสดุดีความกล้าหาญและความเสียสละของนักเรียน นิสิต นักศึกษา และประชาชนที่ได้ร่วมกันเรียกร้องสิทธิเสรีภาพและความชอบธรรมของประชาชนได้สำเร็จในเหตุการณ์วันที่ 14 ตุลาคม 2516 พร้อมกันนี้ได้เสนอความคิดเห็น และข้อเสนอแนะที่ประชาชนและรัฐบาลควรจะกระทำเพื่อให้ประเทศชาติเกิดความสันติสุขและสามัคคีกัน โดยท่านได้ให้ข้อเสนอแนะ 6 ข้อคือ 1. ควรสอบสวนข้อเท็จจริงในเหตุการณ์วันที่ 14 ตุลาคม 2516 เพื่อป้องกันมิให้เกิดการทำร้ายซึ่งกันและกันได้อีก 2. ลบล้างการใช้อำนาจอันไม่เป็นธรรมตามมาตรา 17 แห่งรัฐธรรมนูญการปกครอง 3. ควรมีรัฐธรรมนูญที่ส่งเสริมเสรีภาพและทำให้การเปลี่ยนรัฐบาลเป็นไปโดยสันติวิธี 4.ควรมีการพิทักษ์ปกป้องรัฐธรรมนูญและเสรีภาพของประชาชนอย่างระมัดระวัง 5. มีการประนีประนอมในชาติไทย 6. ส่งเสริมพลังงานเยาวชนเพื่อสร้างชาติไทย ได้ตีพิมพ์ครั้งแรกในนิตยสารสังคมศาสตร์ปริทัศน์ (ธันวาคม 2516)

ต่อมาบทความชิ้นนี้ได้นำมาเป็นส่วนหนึ่งของหนังสือชื่อเดียวกันคือ เสียชีพอย่าเสียสิ้น

6. ข้อคิดเรื่องการพัฒนาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้สำหรับค.ศ. 1980

บทความนี่เดิมเขียนเป็นภาษอังกฤษสำหรับการประชุมที่นิวยอร์คในเดือนมิถุนายน 2516 โดยกลุ่มทีปรึกษาการพัฒนาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้  SEADAG ของสมาคมเอเชีย Asia Society  เป็นผู้จัดโดยอ.ป๋วย ได้ขยายตวามเล็กน้อยหลังจากประชุม